Zez – Czym jest i jak się objawia?
Zez (strabismus) to odchylenie w ustawieniu oczu, w którym dochodzi do odchylenia gałek ocznych w kierunku donosowym ( zez zbieżny ) lub ku skroni ( zez rozbieżny ). O zezie mówimy także gdy występuje odchylenie w pionie ( ku dołowi lub ku górze ) a także w kierunku skośnym. Najczęściej pierwsze objawy pojawiają się w wieku niemowlęcym lub we wczesnym dzieciństwie, ale zdarza się, że zez ujawnia się dopiero u dziecka w wieku przedszkolnym czy szkolnym, na przykład przy nasilonym wysiłku wzrokowym. Nie jest to jedynie kwestia wyglądu, zaburzone ustawienie oczu może prowadzić do niedowidzenia, utraty widzenia obuocznego, problemów z widzeniem przestrzennym i trudności w codziennym funkcjonowaniu.
Zez bywa stały, widoczny cały czas – jawny albo okresowy, pojawiający się tylko w określonych sytuacjach, na przykład przy zmęczeniu czy długotrwałej pracy z bliska. U części pacjentów mamy do czynienia z tak zwanym zezem ukrytym, który ujawnia się w sytuacjach zmęczenia, osłabienia napięcia mięśniowego. Taki zez może objawiać się bólami głowy, zmęczeniem czy zamazanym widzeniem.
Jak rodzic może rozpoznać, że dziecko ma zez?
U najmłodszych dzieci niepokojące jest wyraźne odchylenie jednego oka od osi widzenia lub niesymetryczne odbicie refleksu na rogówce widoczne na zdjęciach. U starszych dzieci uwagę zwraca przechylanie głowy, przymykanie jednego oka, mrużenie i częste mruganie. Dziecko może skarżyć się na podwójne widzenie, „rozmazujące się literki”, szybkie męczenie przy czytaniu i bóle głowy pod koniec dnia, a także mieć trudności z oceną odległości, częściej potykać się i gorzej radzić sobie w grach z piłką.
Warto pamiętać, że u noworodków i młodszych niemowląt krótkotrwałe, sporadyczne „uciekanie” oka może być zjawiskiem przejściowym. Jeśli jednak nierównoległe ustawienie oczu utrzymuje się po ukończeniu czwartego–szóstego miesiąca życia, zez jest wyraźny, stały lub narastający, albo pojawia się nagle u starszego dziecka, zwłaszcza z bólami głowy, nudnościami czy innymi niepokojącymi objawami, konieczna jest pilna konsultacja okulistyczna. Nagły zez może być sygnałem poważniejszych schorzeń, w tym neurologicznych lub onkologicznych dlatego też nie należy zwlekać z wizytą u okulisty.
Dlaczego zeza u dziecka nie wolno bagatelizować?
Mózg dziecka otrzymuje dwa różniące się od siebie obrazy, pochodzące z każdego oka. Aby uniknąć nieprzyjemnego podwójnego widzenia, kora wzrokowa zaczyna stopniowo „wyłączać” obraz z oka gorzej widzącego. Prowadzi to do rozwoju niedowidzenia, czyli trwałego obniżenia ostrości wzroku w jednym oku, nawet mimo późniejszego skorygowania ustawienia gałek ocznych. Jednocześnie dochodzi do zaburzeń widzenia obuocznego i utraty stereopsji, a więc prawidłowego widzenia przestrzennego. Dla dziecka przekłada się to na trudności w wielu aspektach codziennego życia: od problemów w nauce czytania i pisania, przez kłopoty z precyzyjnymi czynnościami manualnymi, aż po obniżoną pewność siebie i poczucie odmienności z powodu wyglądu oczu. Im wcześniej zostanie włączone leczenie, tym większa szansa na uzyskanie dobrego, stabilnego widzenia, ponieważ mózg małego dziecka cechuje się dużą plastycznością i potrafi „nauczyć się” prawidłowej współpracy obu oczu.
Jak wygląda diagnostyka zeza?
Diagnostyka zeza u dzieci opiera się na kompleksowym badaniu okulistycznym i ortoptycznym. Lekarz rozpoczyna od szczegółowego wywiadu dotyczącego wieku pojawienia się objawów, przebiegu ciąży i porodu, chorób współistniejących, obciążeń rodzinnych oraz sytuacji, w których zez nasila się lub ujawnia. Następnie ocenia ostrość wzroku, korzystając z testów dobranych do wieku dziecka. Kolejnym etapem jest pomiar wady refrakcji, zwykle po zakropieniu kropli porażających akomodację, co pozwala dokładnie ocenić rzeczywistą wadę wzroku. Lekarz analizuje ustawienie i ruchomość gałek ocznych, wykonuje testy zakrycia i odkrycia, ocenia kąt zeza przy patrzeniu w dal i z bliska oraz sprawdza widzenie obuoczne. Uzupełnieniem jest badanie przedniego odcinka oka i dna oka w lampie szczelinowej, a w wybranych przypadkach zalecane są dodatkowe badania, na przykład obrazowe. Dla rodzica ważna jest świadomość, że badanie jest bezbolesne, choć może wymagać kilku etapów i odrobiny cierpliwości.
Jak wygląda diagnostyka zeza?
U dzieci jest to proces indywidualny, długofalowy i obejmuje kilka możliwych metod, które często łączy się ze sobą. Pierwszym krokiem jest zazwyczaj korekcja ewentualnej wady wzroku. U wielu małych pacjentów zez wiąże się z niezdiagnozowaną nadwzrocznością lub astygmatyzmem, a prawidłowo dobrane okulary w znacznym stopniu zmniejszają kąt zeza, a czasem niemal całkowicie go likwidują. W niektórych sytuacjach stosuje się także szkła pryzmatyczne, które modyfikują przebieg promieni świetlnych i ułatwiają współpracę obu oczu.
Wielu rodziców pyta o ćwiczenia zmniejszające kąt zeza , które można wykonywać z dzieckiem. Ćwiczenia ortoptyczne stanowią istotny element terapii w wybranych postaciach zeza, zwłaszcza przy osłabionej konwergencji, zezie ukrytym powodującym dolegliwości lub w celu utrwalenia efektu po zabiegu operacyjnym. Ich zadaniem jest usprawnienie współpracy obu oczu, poszerzenie zakresu fuzji, poprawy konwergencji i akomodacji. Mogą obejmować na przykład ćwiczenia konwergencji z wykorzystaniem ołówka czy sznurka Brock’a, zadania wymagające naprzemiennego patrzenia na przedmioty w różnych odległościach oraz zabawy rozwijające koordynację wzrokowo–ruchową, takie jak rzucanie i łapanie piłki, układanie klocków przestrzennych, precyzyjne nawlekanie koralików. Kluczowe jest to, aby program ćwiczeń zawsze był indywidualnie dobrany przez ortoptystę lub lekarza okulistę, dostosowany do rodzaju zeza, wieku dziecka i jego możliwości.
W części przypadków, mimo pełnego leczenia zachowawczego, konieczne jest leczenie operacyjne. Zabieg chirurgiczny polega na modyfikacji działania odpowiednich mięśni poruszających gałką oczną, co pozwala zmniejszyć lub zlikwidować kąt zeza, a tym samym stworzyć warunki do rozwoju lub poprawy widzenia obuocznego. Decyzję o operacji podejmuje się na podstawie szczegółowej diagnostyki, wieku dziecka, rodzaju i wielkości kąta zeza oraz dotychczasowego przebiegu terapii.
Gen-Optic – indywidualna opieka okulistyczna nad dzieckiem z zezem
W Gen-Optic zapewniamy kompleksową, dostosowaną do wieku i potrzeb dziecka diagnostykę oraz leczenie zeza. Obejmuje to pełne badanie okulistyczne, ocenę ustawienia i ruchomości oczu, dobór odpowiedniej korekcji okularowej, planowanie terapii niedowidzenia oraz indywidualnie dobranych ćwiczeń ortoptycznych. W razie potrzeby kwalifikujemy także do leczenia operacyjnego i prowadzimy pacjenta w okresie przed- i pooperacyjnym.
Umów wizytę w Gabinecie Okulistycznym Gen-Optic i pozwól nam ocenić, czy oczy Twojego dziecka pracują prawidłowo. Wczesna diagnostyka i odpowiednio dobrane leczenie mogą sprawić, że Twoje dziecko będzie patrzyło na świat ostro, wyraźnie i obojgiem oczu.
Umów wizytę w Gabinecie Okulistycznym Gen-Optic i pozwól nam zatroszczyć się o zdrowie oczu Twojego dziecka.
